storja

Propju hawn dak iz-zmien Pjazza San Giacomo, aktar maghruf bhala l-misrah fejn  l-antennati taghna waqqfu s-Societa’ Filarmonica del Zabbar-Casino e Scuola, Piazza San Giacomo u aktar tard s-Societa’ Filarmonica San Michele, Zabbar – Casino e Scuola, Piazza San Giacomo illum Ghaqda Madonn tal-Grazzja, Banda San Mikiel.

M’huwiex l-ghan taghna li nghidulkom dak kollhu li ghaddiet minnhu din il-Ghaqda. Minn naha l-ohra, hija x-xewqa taghna, li permezz tal-versi li gejjin, nirrakuntawlkom avvenimenti mportanti li ghamlu unur kemm lil Ghaqda taghna, kif ukoll lil Haz-Zabbar.

Mhemmx dubju li Haz-Zabbar bhala wiehed mill-eqdem u mill-isbah irhula ta’ Malta, xejn anqas minn imkejjen ohra tal-gzejjer Maltin, minn zminijiet imbeghda, kellu theggeg fih l-imhabba ghall-arti u l-kultura, b’mod partikulari, muzikali.Sa mill-1615, meta r-rahal sar parrocca, baned zghar komposti b’mhux aktar minn tnax ir-ruh, bdew jakkumpanjaw il-purcissjoni fil-festa titulari.Snin wara, sakemm twaqqfu l-baned f’rahalna, kienu jigu baned tar-rigmenti stazzjonati fil-kwartieri ta’ Verdala, f’Bormla. Bla dubju ta’ xejn, bil-kompozizzjonijiet imhalltin u esegwiti minn bandisti professjonali, z-Zabbarin komplew jingibdu u jissahru ghall-muzika.

Ghal habta ta’ l-1883, is-Surmast Giuseppe Micallef  flimkien ma’ Dun Vincenz Pace, gabar xi zghazagh u waqqfu  s- Societa’ Filarmonica del Zabbar. Il-fundatur, promotur u aktar tard President ta’ din is-Socjeta’ kien l-avukat Pasquale de Lorenzo. Mal-poplu, dan l-avukat kien mizmum bhala habib tan-nies kollha u kien protettur tal-fqar, kif ukoll nisrani ta’ veru. It-tghalim tal-muzika lil  dawn iz-zghazagh sa mill-1870 u aktarx qabel, minn Mro. Carmelo Abela Scolaro jawtentika l-hsieb jew l-ezistenza ta’ xi istituzzjoni jew socjeta’ muzikali f’Haz-Zabbar. Dawn iz-zghazagh, skond ma jaghti x’jifhem Mro. Giuseppe Micallef stess, kienu minn naha tal-Misrah. Dan ikompli jixhed kemm tassew din il-pjazza antika tal-Misrah barra li hija l-qalba tar-rahal li minnha fl-imghoddi imbieghed u izjed qrib, hargu l-arterji li kabbru u taw is-sahha lil Haz-Zabbar, hi wkoll l-ghajn u l-gnien li fiha fetah u trawwem l-ewwel inwar muzikali .

Din il-banda, bhall-baned kollha li kienu jitwaqqfu fl-irhula, damet xi snin maghrufa bhala l-banda tar-rahal. L-ewwel baned li jitwaqqfu kienu jitghammdu bl-isem ta’ rahalhom. Fl-1887 sehhet firda, b’uhud mill-bandisti flimkien mal-kumitat,  riedu lill-bravu Mro. Abela Scolaro bhala Surmast Direttur, filwaqt li xi bandisti ohra  riedu jibqghu taht is-Surmast Giuseppe Micallef. B’rizultat ta’ dan, ir-rahal ta’ Haz-Zabbar safa b’ zewg baned.

F’din il-tilwima, il-kumitat u il-bandisti li ghazlu lis-Surmast Carmelo Abela Scolaro, baqghu fl-istess Sede gewwa l-misrah, kif ukoll  zammew l-isem originali dak ta’ Societa’ Filarmonica del Zabbar, wara bhala Societa Filarmonica San Michele, aktar tard Ghaqda Muzikali San Mikiel u llum Ghaqda Madonna tal-Grazzja, Banda San Mikiel.



Sa tmiem is-seklu 19 u sa ftit wara l-ahhar gwerra dinjija l-baned kollha, izjed kienu jissemmew bil-laqam milli bil-propju isem taghhom.Kull banda jew kazin li jitwaqqaf mill-ewwel kienu jsibulu laqam. Is-Societa’ Filarmonica San Michele mill-ewwel laqqmuha “ Tal-Bajda “. Dan hemm min jorbtu mal-fatt li mat-twaqqif taghha ttellghet bandiera bajda biex turi l-indipendenza taghha mill-kazin rivali tar-rahal. Hemm diversi verzjonijiet ohra, pero minn studju li sar juri bic-car li l-laqam gie minn bandiera bajda bil-burdura hadra u bit-tarka f’nofsha. Fl-anglu kien hemm l-ittri “ Q.U.D.” li jfissru “Quis ut Deus” jigifieri “Min  bhal Alla?” Dawn l-ittri malajr gew imdawwra ghal “Kukka” u eventwalment “Tal-Bajda”.

Kienu hafna d-djar li matul is-snin servew bhala kazin ta’ din il-Ghaqda.Fis-sena 1889 u qabel, is-sede tas-Societa’ Filarmonica del Zabbar kienet fi Pjazza San Gakbu. Fil-25 ta’ Jannar 1891, gie inawgurat kazin gdid f’ numru 6, Piazza Prince of Wales.Aktar tard, bejn l-1898 u l-1899, il-kazin mexa ghal numri 8 u 9 Strada Prince of Wales. F’Gunju ta’ l-1902, il-Kazin garr ghal numru 28, Piazza San Giacomo, filwaqt li fl-1905 mexa ghal 37 u 38 Piazza San Giacomo. Bejn l-1919 u l-1920, il-kazin kien fi piazza Prince of Wales bin-numru tas-Sede mhux identifikat. F’Settembru tal-1921, il-kumitat beda jahseb ghal lokal iehor.

F’Ottubru ta’ l-istess sena, sar kuntratt u nxtara fejn jinsab il-kazin illum. It-Tnejn 18 ta’ Settembru 1978 beda jinhatt il-kazin biex seta jinbena kazin gdid. Frott il-hidma tal-voluntiera, il-bzulija tal-kumitat u l-ghaqal tat-Tezorier ta’ dak iz-zmien, Guzeppi Barun, il-Monument Centinarju, kif gie msemmi, gie inawgurat nhar it- 3 ta’ Settembru 1983, ezattament  fil-festi li saru biex ifakkru l-ewwel Centinarju mit-twaqqif tal-Ghaqda.

Il-hila u l-kuragg li dejjem wrew il-kumitati  flimkien mal-bandisti u l-imsehbin matul iz-zminijiet, zammew din l-Ghaqda dejjem hajja anke fl-aktar zmien mwiegher ta’ l-ahhar gwerra dinjija.Dan tixhdu kitba pubblikata fil- “Il-Berqa” tal-Gimgha 10 ta’ Settembru 1943 fejn tghid:

“Bosta ghaqdiet muzikali kienu mgielgha jaghalqu l-kazini taghhom,
Kazini ohra baqghu miftuha u komplew bl-attivita’ taghhom.

“Wahda minn dawn hija l-Ghaqda Muzikali San Mikiel ta’Haz-Zabbar.Ghalkemm tliet kwarti mill-kazin ta’ l-Ghaqda kien imgarraff fil-hbit mill-ajru, il-kumitat, il-bandisti u l-imsehbin kollha, baqghu jiltaqghu fl-intrata u fil-persjana, postijiet wahdanin li kienu baqghu shah…..”

Ta’ min jghid li lejliet il-festa , nhar il-11 ta’ Settembru ta’ din l-istess sena, il-Banda San Mikiel kienet l-unika banda li hadet sehem fit-Te Deum quddiem il-knisja u fit-toroq madwar Haz-Zabbar.

Il-Banda San Mikiel minn dejjem kellha Surmastijiet li ghamlulha gieh. Fosthom insemmu lil Mro. Carmelo Abela Scolaro, Mro. Giuseppe Micallef, Mro. Antonio Micallef, Mro. Hector Dalli, Mro. Adeodato Gatt, il-princep tal-marci Maltin Mro. Luigi Bongailas, Mro. Twanny Chircop u aktar ricenti Mro. John J. Pace u Mro Charles Wallace Suda fost ohrajn.Ma nistghux ma’ nsemmux lil bravu Mro. David Agius li hu s-Surmast attwali ta’ din il-Banda.

U la qed nitkellmu fuq il-banda ma nistghux ma nsemmux xi avvenimenti mportanti li komplew ghollew isem il-Banda San Mikiel.

Safejn hu maghruf ufficjalment, il-Banda San Mikiel kienet l-ewwel Banda Maltija li bdiet tilqa lin-nisa fi hdana. Fl-1954, fost il-bandisti, kellha lil Grace Barnett. Kienet iddoqq l-euphonium. Damet iddoqq mal-Banda sa April 1956.

Il-Banda San Mikiel kienet ukoll wahda mill-ewwel baned Maltin wara l-King’s Own li daqqet fil-pubbliku l-Innu Nazzjonali miktub minn Dun Karm Psaila u mmuzikat mill-kirurgu maggur Robert  Sammut. Dan sehh nhar lejlet il-festa tal-Madonna tal-Grazzja, is-Sibt 10 ta’ Settembru 1938 fil-Pjazza Prince of Wales, illum Misrah is-Sliem, taht id-direzzjoni ta’ Mro. Giuseppe Deguara.

Ic-Celebrazzjonijiet li kienu saru biex jigi mfakkar l-ewwel Centinarju tal-Ghaqda ukoll jibqa mnaqqax b’ ittri tad-deheb fl-istorja. L-attivitajiet kienu saru bejn l-1 u l-10 ta’ Settembru ta’ l-1983. L-aqwa fosthom kien il-programm Vokali u Strumentali mill-Banda San Mikiel immexxija mis-Surmast Direttur ta’ dak iz-zmien Mro. John J. Pace , is-Sibt 3 ta’ Settembru. Fost bcejjec muzikali indaqqu u tkantaw l-Innu Klassiku u Ufficjali ta’ l-Inkurunazzjoni, kompozizzjoni ta’ Mro. Giuseppe Casapinta u “L-Ganja Sinfonika tac-Centinarju”, xoghol Mro.John J. Pace. Il-versi taz-zewg kompozizzjonijiet gew minsuga mill-mibki, izda qatt minsi Karmenu Ellul Galea,ex-President ta’ l-Ghaqda Madonna tal-Grazzja, Banda San Mikiel.  Indaqqet ukoll il-Gran Marcia “Mitt Sena” ta’ Mro. Paul Buttigieg.

Ma tmiem il-programm l-E.T. is-Sinjorina Agatha Barbara, dak iz-zmien President tar-Repubblika ta’ Malta u President Ad Vitam ta’ l-Ghaqda taghna, fethet ufficcjalment il-kazin il-gdid. It-tberik sar minn Mons. Carmelo Xuereb, Vigarju Generali. Inkixfet u tbierket lapida kommemorattiva.

Matul iz-zminijiet, il-Banda San Mikiel kellha hafna okkazzjonijiet  biex ssemma lehinha , tista tghid madwar il-gzejjer Maltin kollha. Izda mhux biss. Kienu diversi l-pajjizi li fihom giet mistiedna l-banda biex taghti s-servizz taghha. Sal-lum, hija l-unika Banda Zabbarija li waslet biex tittimbra l-passaport taghha biex turi t-talenti taghha fuq livell internazzjonali.            

• Fl-1991 mis-7 sat-12 ta’ Mejju Gewwa TRE CASTAGNI fi Sqallija
• Fl-1994 mis-6 sat-13 ta’ Frar Gewwa AGRIGENTO fi Sqallija
• Fl-1995 Mit-3 sa l-10 ta’ Frar Ghal darb’ ohra f’ AGRIGENTO fi Sqallija
• Fl-1996 Mid-29 ta’Gunju sas-6 ta’ Lulju Gewwa RUMA u PARMA fl-Italja
• Fl-1997 Mill-10 sas 17 ta’ Ottubru Gewwa ATENI fil-Grecja
• Fl-1998 Mill-21 sat-28 ta’ Gunju Gewwa MONASTIR it-Tunezija
• Fl-2000 Mid-29 ta’ Gunju sa l-4 ta’ Lulju Gewwa LUGANO fl-iSvizzera
• Fl-2004 Mit-30 ta’ Settembru sas-6 ta’ Ottubru Gewwa PALAZZO ACRIEDE fi Sqallija
• Fl-2005 Mit-8 sal-15 ta’ Gunju Gewwa RYBNIC fil-Polonja

Kull safra li kellha l-Banda kienet esperjenza sabiha, izda bla dubju ta’ xejn  l-udjenza li l-Banda San Mikiel kellha mal-mibki Papa Gwanni Pawlu II fis-Sala Nervi gewwa l-Belt tal-Vatikan fl-1996 ser tibqa tissemma u mfakkra matul is-snin. Hemmhekk il-banda daqqet l-Innu tal-Papa kif ukoll l-Innu Nazjonali Malti.
                            

Sa mill-bidu tat-twaqqif taghha, l-Banda San Mikiel minn dejjem kellha element ta’ bandisti li spikkaw. Hargu minnha l-aqwa muzicisti.Dan jikkonfermawh ir-rizultati miksuba minn zmien ghall-iehor mill-bandisti tal-post, fil-Gara Muzikali li ta’ kull sena tigi organizzata mill-Ghaqda Kazini tal-Baned.Bizzejjed nghidu li bejn is-sena 1989 u s-sena 1997 il-Banda San Mikiel u l-bandisti taghha gew klassifikati 8 darbiet l-ewwel.

Bla dubju ta’ xejn l-akbar avveniment ghalina z-Zabbarin sehh nhar it-2 ta’ Settembru 1951.Grajja li tibqa mfakkra minn generazzjoni ghall-ohra.F’ dan il-jum hekk ghaziz ghalina lkoll, giet inkurunata x-xbieha mirakoluza tal-Madonna tal-Grazzja. Xewqa li kienet ila tberren f’ mohh kull Zabbari sa mill-eqdem zminijiet. Dak inhar iz-Zabbarin ferhu, ghax bis-sahha tad-deheb taghhom u ta’ flushom, kienet sehhet l-akbar u l-ghezez grajja fl-istorja religjuza u socjali f’ Haz-Zabbar.

Il-Banda San Mikiel kellha sehem kbir f’ dan l-avveniment. Nhar l-1 ta’ Settembru 1951, lejliet l-Inkurunazzjoni, il-banda daqqet ghall-ewwel darba l-Innu Klassiku u Ufficjali ta’ l-inkurunazzjoni taht id-direzzjoni tas-Surmast Adeodato Gatt. Dan l-innu, li hareg mill-pinna ta’ Mro. Giuseppe Casapinta b’ versi ta’ Karmenu Ellul Galea, gie rregalat lil Ghaqda taghna mill-Kappillan ta’ dak iz-zmien, il-W.R. Dun Guzepp Zarb b’ kuntratt notarili li sar nhar it-8 ta’ Awissu 1951 ghand in-nutar Dr.John Micallef Trigona. Dan ifisser li l-Ghaqda taghna biss ghandha d-drittijiet kollha fuq dan l-innu u ghalhekk ma jistax jindaqq minn l-ebda banda ohra.

Kemm tixraqlek O helwa Madonna
Il-kuruna li llum qed naghtuk!
Hija xhieda ta’ qima u mhabba
Li b’Omm taghna, b’Sultana naghrfuk!

Lejk Marija-Dawl, Tama u Sabbara-
Grew il-gnus ta’ kull lewn u f’ kull zmien,
Sa Papiet das-Santwarju zejnulek,
Lilek talbu l-Maltin ghall-helsien!

Dan il-jum hekk ghaziz baqa’ jitfakkar ta’ kull sena. Fis-sena 2001,  f’ gheluq il-50 sena ta’ l-inkurunazzjoni, il-poplu Zabbari rega ngabar f’ riglejn Ommna tal-Grazzji, din id-darba biex madwar ras il- Madonna jitpogga stellarju ta’ 12-il stilla tad-deheb. Ghal din l-okkazzjoni, nhar l-Erbgha 22 ta’ Awissu 2001, l-Banda San Mikiel taht d-direzzjoni tas-Surmast David Agius,  esegwiet programm Vokali u Strumentali gewwa s-Santwarju tal-Madonna tal-Grazzja. Ghal din l-okkazzjoni, is-Surmast Agius ikkompona Kantata lil Ommna Marija Santissima tal-Grazzja filwaqt li l-lirika saret mis-Sur Karmenu Ellul Galea.

Is-Sliem Ghalik Glorjuza Vergni Mbierka
Bejjiena bejn Min halqek u l-bnedmin!...
Is-Sliem GHalik Sultana u Omm tal-Grazzji,
Patruna u Omm ta’ qlubna z-Zabbarin!...
Ta’ qlubna!...Ta’ qlubna!...
Ta’ wliedek Zabbarin!                                                                                                                

Iz-zmien ghadda, u ta’ kull sena l-Ghaqda Madonna tal-Grazzja Banda San Mikiel baqghet tibni fuq il-pedamenti sodi li hallewla  missirijietha. Baqghet tiggedded u taggorna ruhha maz-zminijiet. Investiet f’ mahzen ghall-armar kif ukoll inxtrat propjeta’ biex ikun jista jitkabbar il-kazin.

Twaqqfu sotto-kumitati u kummissjonijiet biex ix-xoghol, specjalment dak relatat mal-festa setgha jinqasam u jinfirex fuq aktar individwi. Bit-twaqqif tal-Kummissjoni Nar u Armar fl-1976, rajna t-toroq u l-pjazez taghna jintlew b’ armar rikk, filwaqt li n-nar li jigi mahruq matul il-granet tal-festa zdiet bil-bosta. Fl-1983 twaqqfet il-Fergha Nisa b’ ghan li tghin direttament lil Kumitat Centrali fil-bzonnijiet tal-kazin filwaqt li torganizza attivitajiet socjali u kulturali. It-twaqqif tal-Kummissjoni Zghazagh Bajdisti fl-1988, kabbar  il-briju li jigi mtella’ matul il-granet tal-festa, kif ukoll l-element zghazugh fil-kazin zdied mhux ftit. Kummissjoni ohra mportanti hija l-Kummissjoni Banda. Din tiltaqa minn zmien ghall-iehor biex tiddiskuti dak kollu li ghandu x’ jaqsam mat-tmexxija tal-banda, muzika, servizzi u affarijiet relatati ohra. Il-Kummissjoni Plancier, l-ahhar kummissjoni li gie mwielda fi hdan l-Ghaqda, giet imwaqqfa biex issehh il-holma ta’ hafna partitarji, dik li jsir plancier kif jixraq lill-banda . Progett li bdejna u certament ser jitkompla fiz-zmien li gej.

L-Ghaqda Madonna tal-Grazzja, Banda San Mikiel  dejjem hadmet biex minn sena ghall-ohra tkompli tkabbar u ssebbah il-festa tal-Patruna taghha, il-festa tal-Madonna tal-Grazzja. Dejjem gabret il-hiliet u l-kapacitajiet fi hdanha u ghaqditom flimkien. Ta’ kull sena tat s-sehem taghha fil-festa, anke fl-aktar zminijiet difficli. Nar...armar…..briju…..baned….u fuq kollox l-imhabba lejn il-Madonna tal-Grazzja, Patruna taz-Zabbarin.
 
Fadal hafna x’wiehed jghid. Kieku kellna nsemmu  dak kollu li ghaddiet minnu l-Ghaqda Madonna tal-Grazzja, Banda San Mikiel matul iz-zmien, ma’ nieqfu qatt.